Profilaktyka 40 plus 2022 jakie badania warto wykonać?

W 2026 warto wykonać bezpłatne badania profilaktyczne znane jako Profilaktyka 40 PLUS, które obejmują pakiet wspólny z pomiarem ciśnienia, masy ciała, wzrostu, obwodu pasa, wyliczeniem BMI oraz oceną miarowości rytmu serca, a także pakiety laboratoryjne dostosowane do płci, w tym u kobiet morfologię, glukozę i profil lipidowy, a u mężczyzn dodatkowo PSA w kierunku zmian w prostacie [1][2][6]. Program zaprojektowano do wczesnego wykrywania cukrzycy, nadciśnienia, chorób serca, zaburzeń wątroby i nerek oraz nowotworów, w tym raka prostaty, co w praktyce przekłada się na szybszą diagnostykę i leczenie po 40 roku życia [1][2][3]. Dostępność w 2026 zależy od decyzji przedłużających, przy czym dotychczasowy trend obejmował kolejne prolongaty i ostatni znany termin funkcjonowania do 30 kwietnia 2025, a po zakończeniu ścieżki bezpłatnej przewidywany jest rozwój pakietów komercyjnych o zbliżonym zakresie [5][7][8].

Co to jest Profilaktyka 40 PLUS i dla kogo?

Profilaktyka 40 PLUS to program bezpłatnych badań dla osób, które ukończyły 40 lat, ukierunkowany na identyfikację chorób cywilizacyjnych oraz ich czynników ryzyka, w tym zaburzeń gospodarki węglowodanowej i lipidowej, nadciśnienia, chorób sercowo naczyniowych, patologii wątroby i nerek, a także wybranych nowotworów z uwzględnieniem raka prostaty u mężczyzn [1][2][3]. Inicjatywa powstała, aby zniwelować opóźnienia w profilaktyce i diagnostyce po okresie pandemicznych ograniczeń oraz zwiększyć odsetek osób kontrolujących kluczowe parametry zdrowotne po 40 roku życia [3][5][7].

Co zawiera pakiet wspólny, dla kobiet i dla mężczyzn?

Pakiet wspólny koncentruje się na ocenie stanu układu sercowo naczyniowego i masy ciała. Obejmuje pomiar ciśnienia tętniczego, masy ciała i wzrostu z wyliczeniem BMI, pomiar obwodu w pasie oraz ocenę miarowości rytmu serca [1][2][6].

Pakiet dla kobiet zawiera 9 badań laboratoryjnych. Wchodzą do niego morfologia krwi, oznaczenie cholesterolu całkowitego lub pełnego profilu lipidowego, stężenie glukozy, aktywności enzymów wątrobowych AlAT, AspAT i GGTP, kreatynina, badanie ogólne moczu, kwas moczowy oraz test na krew utajoną w kale [1][2][6].

Pakiet dla mężczyzn to 10 badań, czyli wszystkie powyższe analizy uzupełnione o oznaczenie PSA, czyli swoistego antygenu sterczowego w kierunku zmian w obrębie prostaty [1][2][6].

W ujęciu liczbowym pakiet wspólny obejmuje pięć podstawowych pomiarów, zestaw dla kobiet dziewięć badań laboratoryjnych, a pakiet dla mężczyzn dziesięć badań łącznie [1][2].

Dlaczego warto wykonać te badania po 40 roku życia?

Zestaw pomiarów i analiz laboratoryjnych dobrano pod kątem najczęstszych zagrożeń zdrowotnych w tej grupie wieku, co pozwala na wczesne rozpoznawanie i monitorowanie zaburzeń, które przez długi czas mogą nie dawać objawów [1][2][3]. Oznaczenie glukozy wspiera wykrycie cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego, profil lipidowy ocenia ryzyko sercowo naczyniowe, a pomiar ciśnienia, BMI i obwodu w pasie ujawnia nadciśnienie i otyłość brzuszną, które zwiększają ryzyko incydentów sercowych [1][2][6]. Enzymy wątrobowe oraz kreatynina pomagają wykrywać uszkodzenia wątroby i zaburzenia czynności nerek, natomiast test na krew utajoną w kale służy do wczesnej diagnostyki raka jelita grubego, a PSA umożliwia przesiew w kierunku patologii prostaty [1][2][6].

Jak zapisać się i jak wygląda realizacja badań?

Rejestracja odbywa się przez IKP, gdzie należy uzupełnić krótką ankietę oceniającą czynniki ryzyka, w tym informacje o badaniach wykonanych w ostatnich 12 miesiącach, poziom aktywności fizycznej, palenie tytoniu oraz występowanie chorób tarczycy [2][4]. Na podstawie odpowiedzi system automatycznie wystawia e-skierowanie na odpowiedni zakres badań i generuje spersonalizowane porady zdrowotne, które można wykorzystać w dalszej profilaktyce [2][4].

Badania realizowane są w placówkach współpracujących z NFZ na terenie całego kraju, co zwiększa dostępność i skraca czas dojścia do diagnostyki [1][2]. W 2022 w jednym z oddziałów wojewódzkich funkcjonowały 44 lokalizacje realizacji programu, co potwierdza szeroką sieć punktów i organizację świadczeń [5]. W praktyce od wypełnienia ankiety w IKP do wykonania badań wystarcza otrzymane elektroniczne skierowanie i stawienie się w wybranej placówce [2][4].

Czy Profilaktyka 40 PLUS będzie dostępna w 2026?

Dotychczas program był wielokrotnie przedłużany, między innymi do końca 2022, a następnie w kolejnych etapach, co potwierdzają komunikaty NFZ i informacje o pilotażu w pierwszym półroczu 2022 oraz późniejszych decyzjach o wydłużeniu [1][5]. Ostatnia dostępna informacja wskazuje funkcjonowanie świadczeń do 30 kwietnia 2025, a dalsza kontynuacja wymaga odrębnego rozstrzygnięcia [7]. Warto na bieżąco sprawdzać dostępność w IKP oraz komunikaty NFZ i Ministerstwa Zdrowia, ponieważ ścieżka zapisów i zakres badań pozostają zintegrowane z publicznymi e usługami zdrowotnymi [2][3][4].

Po zakończeniu okresu finansowania publicznego przewidywany jest wzrost znaczenia pakietów komercyjnych o porównywalnym profilu, co wynika zarówno z dotychczasowego trendu przedłużeń i wygaszania bezpłatnych edycji, jak i oferty prywatnych dostawców zdrowotnych [7][8].

Gdzie i kiedy najbardziej opłaca się wykonać badania w 2026?

Najkorzystniej jest wykorzystać bezpłatne świadczenia finansowane przez NFZ, jeśli program zostanie utrzymany po 30 kwietnia 2025, ponieważ obejmują kompleksowe pakiety badań dostosowane do płci oraz pomiary kluczowych parametrów sercowo naczyniowych bez dodatkowych kosztów dla pacjenta [2][3][7]. Jeśli w danym okresie brak będzie finansowania publicznego, warto rozważyć pakiety komercyjne odwzorowujące zakres morfologii, glukozy, profilu lipidowego, enzymów wątrobowych, kreatyniny, badań ogólnych moczu, testu na krew utajoną w kale oraz oznaczenia PSA u mężczyzn, ponieważ w ten sposób utrzymuje się ciągłość profilaktyki po 40 roku życia [6][7][8].

Jakie wnioski z programu są najważniejsze dla osób po 40 roku życia?

Zestaw badań i pomiarów w Profilaktyce 40 PLUS tworzy spójny filtr wczesnego wykrywania najczęstszych chorób cywilizacyjnych, w tym cukrzycy, nadciśnienia, miażdżycy, schorzeń wątroby i nerek oraz nowotworów jelita grubego i prostaty, co w tej grupie wieku bezpośrednio przekłada się na wyniki zdrowotne populacji [1][2][3][6]. Uproszczony proces przez IKP i automatyczne e-skierowanie redukują bariery dostępu, a szeroka sieć realizatorów i potwierdzona organizacja świadczeń zwiększają realną dostępność badań na terenie kraju [2][4][5]. W 2026 kluczowe jest śledzenie komunikatów o ewentualnym przedłużeniu oraz utrzymywanie profilaktyki w trybie publicznym lub komercyjnym, aby nie tracić ciągłości monitorowania zdrowia po 40 roku życia [5][7][8].

Podsumowanie: jakie badania warto wykonać w 2026 po 40 roku życia?

Należy wykonać pomiary z pakietu wspólnego oraz badania laboratoryjne właściwe dla płci, które obejmują morfologię, glukozę, cholesterol całkowity lub pełny profil lipidowy, enzymy wątrobowe AlAT, AspAT i GGTP, kreatyninę, badanie ogólne moczu, kwas moczowy, test na krew utajoną w kale, a u mężczyzn dodatkowo PSA, ponieważ taki zestaw badań odpowiada na główne ryzyka zdrowotne po 40 roku życia i został zaprojektowany do wczesnego wykrywania chorób cywilizacyjnych [1][2][6]. O dostępności decydują bieżące decyzje organizacyjne, przy czym do tej pory program był przedłużany z myślą o niwelowaniu skutków pandemii, a po zakończeniu finansowania publicznego rozwijają się zbliżone pakiety komercyjne [3][5][7][8].

Źródła:

1. https://ortomedico.pl/blog/profilaktyka-i-badania/bezplatne-badania-profilaktyka-40-plus-tylko-do-konca-roku-2022
2. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/poradnik-pacjenta-profilaktyka-40-plus-bezplatne-badania-bez-skierowania,8632.html
3. https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka-40-plus
4. https://dobrzynska.wroc.pl/program-40-plus/
5. https://www.nfz-kielce.pl/wazne-informacje/przedluzenie-realizacji-programu-pilotazowego-profilaktyka-40-plus-na-i-polrocze-2022-r/
6. https://diag.pl/pacjent/artykuly/profilaktyka40plus/
7. https://kadry.infor.pl/wiadomosci/6882763,profilaktyka-40-plus-to-koniec-bezplatne-badania-tylko-do-30-kwietn.html
8. https://enel.pl/usluga/program-moje-zdrowie/